İdare Hukuku Nedir? İdare kavramı, bir faaliyeti veya bir teşkilatı ifade edebilir. İdare kelimesi, bir faaliyeti anlatırken maddi veya fonksiyonel bir anlam taşır. Kamu mallarının idaresi, illerin idaresi, devlet idaresi gibi örneklerde, idare kelimesi bir faaliyeti ifade eder. İdare hukuku bağlamında, “idare kavramı” kamusal işlemlerin yönetilmesini ifade eder. Anayasamızın 123. maddesine göre, “İdare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” Bu madde, idare kelimesini hem idari teşkilatı hem de idari faaliyeti içeren bir şekilde kullanır.
İdare Hukukunun Özellikleri:
- Yeni/Genç Bir Hukuk Dalı: İdare hukuku, diğer hukuk dallarına göre daha yeni bir hukuk dalıdır ve hızla gelişmektedir.
- Mevzuat Birliği Olmayan Bir Hukuk Dalı: İdare hukuku, diğer hukuk dallarından farklı olarak mevzuat birliğine sahip değildir. Mevzuat, dağınık ve tedvin edilmemiş bir yapıdadır.
- İçtihatlarla Belirlenen İlkeler: İdare hukuku, içtihatlar (yargı kararları) tarafından belirlenen ilkeler üzerine inşa edilmiştir. Düzenlilik ilkesi, süreklilik ilkesi, yetki ve usulde paralellik ilkesi gibi temel ilkeler, içtihatlarla oluşmuştur.
- Kamu Yararını Amaçlar: İdare hukukunun temel amacı, kamu yararını korumak ve gerçekleştirmektir.
- Eşitsizlik İlkesine Dayalı: İdare hukuku, eşitsizlik ilkesi üzerine inşa edilmiştir ve kişiler arasındaki eşitsizlikleri düzeltmeyi amaçlar.
- İdari Yargıda Çözümlenir: İdare hukukundan kaynaklanan davalara, idari yargıda çözüm bulunur. Bu davalarda idari mahkemeler yetkilidir.
- Bağımsız Bir Hukuk Dalıdır: İdare hukuku, bağımsız bir hukuk dalıdır ve kendi özgün kurallarına sahiptir.
- İdareyi Hukuka Bağlar: İdare hukukunun temel işlevi, idareyi hukuka bağlamaktır. İdarenin işlemlerini ve faaliyetlerini hukuki kurallara uygun bir şekilde yürütmesini sağlar.
- Anayasa Hukukunun Somutlaşmış Hali: İdare hukuku, anayasa hukukunun somutlaşmış bir halidir ve anayasal ilkelere dayanır.
- İdari İşlemler Odak Noktasıdır: İdare hukukundan doğan davalar genellikle idari işlemlerle ilgilidir. Bu işlemler, genellikle kişilerin statülerinde değişiklik yapar.
İdare Hukuku Kaynakları:
- Anayasa
- Kanunlar (Geçici Kanunlar dahil)
- Kanun Hükmünde Kararnameler
- Tüzükler
- Yönetmelikler
- Diğer Düzenleyici İşlemler (Adsız)
- Doktrin (Öğreti)
- İçtihatlar (Yargı Kararları)
- Teamüller (Geleneksel Uygulamalar)
- Genel İlkeler
İdari Yargıda Dava Türleri:
- İptal Davaları: İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle açılan davalar. İptal davalarında amaç, söz konusu idari işlemi ortadan kaldırmaktır.
- Tam Yargı (Tazminat) Davaları: İdari işlemler veya eylemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar gören kişiler tarafından açılan davalar. Bu davalar, zarar gören kişilerin uğradıkları zararın giderilmesini amaçlar.
İdare Hukuku Dava Türlerinin Karşılaştırılması:
- Her iki dava türünde de yargılama usul kuralları aynıdır.
- İptal davaları sadece idari işlemlere yöneliktir, ancak tam yargı davaları idari işlemler, eylemler ve sözleşmelerle ilgilenebilir.
- İptal davalarında amaç, idari işlemi iptal ettirmektir; tam yargı davalarında amaç, zarar gören kişilerin uğradıkları zararın giderilmesidir.
- Tam yargı davaları öznel nitelikteyken, iptal davaları nesnel nitelikte olabilir.
- İptal davası açabilmek için bir hakkın ihlal edilmesi gerekmezken, tam yargı davaları kişisel hakların ihlal edilmesine dayanır.
- İdari yargıda dava açmak için yetkilidirler.
Birlikte Dava Açılması Halleri:
- Birden çok idari işleme karşı bir dilekçe ile dava açılması.
- Aynı idari işleme karşı birden fazla kişinin bir dilekçe ile dava açması.
- Aynı işlemden doğan iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılması.